Өчигдөр Төрийн ордонд Хувь хүний орлогын албан татвар (ХХОАТ)-ыг тойрсон халуухан мэтгэлцээн өрнөв. Цалин хөлсний орлогын татварыг бүхэлд нь 1% болгох анхны зоримог санал дэмжлэг авч чадаагүй ч арай өөр, дундаж давхаргыг чиглэсэн ухаалаг хувилбарыг дэвшүүлэн хэлэлцэж эхэллээ. 

🔢 Шинэ математик: Хэний хэтэвч рүү хэдэн ₮ орох вэ?

• ₮0-₮792 мянга  хүртэлх орлогод: 0%. Өмнө нь суутгаад дараа нь буцааж олгодог байсан бол одоо анхнаас нь чөлөөлнө. 
• ₮792 мянгаас ₮2 сая хүртэлх орлогод: 1%. 

Уг зохицуулалтад нийт цалин авч буй иргэдийн 53% орчим буюу 544,183 хүн шууд хамрагдах аж. Сонирхолтой нь, энэ өөрчлөлт батлагдвал ₮2 сая+ цалинтай иргэн бүрийн гар дээр ч сар бүр ₮188 мянга илүү үлдэх боломж бүрдэнэ. 

📌 Өнцөг А: Иргэдийн худалдан авах чадвар ба бизнес 

Сар бүр гар дээр үлдэх ₮188 мянга бол дундаж өрхийн хүнс, хэрэглээнд том нэмүү өртөг болно. Энэ нь эргээд зах зээл дэх мөнгөний эргэлтийг дэмжиж, дотоодын худалдаа эрхлэгчдэд эерэг нөлөө үзүүлэх давуу талтай.  

📌 Өнцөг Б: Сүүдэр талын бодит байдал

Гэвч зоос үргэлж хоёр талтай. Нээлттэй Нийгэм Форумын судалгаанытайланг сөхвөл Монгол Улсын ХХОАТ-ын систем бүтцийн гажигтай байгааг харж болно. 

• 🗿Цалинтайнуудын хүнд ачаа: Монгол Улсад ХХОАТ ногддог 6 үндсэн эх үүсвэр байдаг ч нийт татварын орлогын 70%-75%-ийг зөвхөн цалин, хөдөлмөрийн хөлснөөс бүрдүүлдэг. Харин үйл ажиллагааны орлогын татвар дөнгөж 4%-6%-ийг эзэлдэг.
• 🧨 Татварын шударга бус хуваарилалт: Тогтмол цалинтай, гэрээгээр ажиллаж буй хүмүүсээс татварыг нь шууд суутган авдаг тул хэрэгжилт өндөр. Харин хувиараа тайлагнадаг бусад орлогын эх үүсвэрүүд нуун дарагдуулах, татвараас зайлсхийх эрсдэл өндөр хэвээр байна.
• 🤔 Төсвийн алдагдал & системийн гажиг: Хэрэв нийт ХХОАТ-ын 75%-ийг бүрдүүлдэг цалингийн татварыг ийнхүү огцом бууруулчихвал улсын төсвийн орлого хэрхэн нөхөгдөх вэ? OECD-н орнуудад ХХОАТ төсвийн 24%-ийг бүрдүүлдэг бол манайд ердөө 8%-9% байна. Энэ нь манай улс татварын бааз сууриа тэлж чадахгүй, зөвхөн цалин авдаг хэсгээ тасралтгүй шахсаар ирсний илрэл.

🧩 Шинэчлэл хаашаа чиглэх ёстой вэ?

Өчигдөр ярьсан шинэ хувилбар батлагдвал иргэдийн гар дээр бодит мөнгө үлдэх нь үнэн. Гэвч энэ нь зөвхөн цалингийн орлоготой иргэдэд чиглэсэн түр зуурын гал унтраалт төдий бөгөөд татварын системийн суурь өвчнийг анагаахгүй.